عبد الرضا سالار بهزادى
383
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
آشوب كشيدند ، از جمله « بلواى ابو الفتح خانى » در 1307 - 1306 ه . ق . در بلوچستان با طغيان ياراحمد زهيها و شكست آنها توسط ابو الفتح خان ترك و انتقال طايفه به حدود بمپور و فهرج ( ايرانشهر ) آغاز شد ؛ از جمله آخرين طغيانهاى طايفهء ياراحمد زهى در سال 1310 ه . ش . بود كه همراه با طايفهء اسماعيل زهى سر به شورش برداشتند و پس از سركوب آن طغيان سران اين دو طايفه به دستور رضا شاه به فارس تبعيد گشتند ؛ پس از چندى كه رضا شاه آنها را عفو نموده و به موطن خود عودت داد ، ياراحمد زهيها به « شهنوازى » و اسماعيل زهيها به « شه بخش » معروف شدند . ( 244 ) - يك كلمه خوانده نشد . ( 245 ) - منظور ابراهيم خان ميرپنجه است كه به امير مشهور بود . ( 246 ) - كذا در اصل . ( 247 ) - خوانده نشد . ( 248 ) - پشت پاكت نوشته شده : « صبح شنبه . . . » و در ابتداى نامهء : « كنون كه يوم شنبه . . . است » ، و اينك : « . . . قريب دو ساعت از شب مىگذرد » . ( 249 ) - يك كلمه خوانده نشد . ( 250 ) - خرمآباد و اكبرآباد هردو از قراء منطقهء ريگان و متعلق به اسعد الدوله بودهاند . ( 251 ) - خوانده نشد . ( 252 ) - يك كلمه خوانده نشد . در مورد نصرت لشكر به پانويس 146 مراجعه فرمائيد . سرهنگ محمد خان يا به رسم خطاب معمول در آن زمان محمد خان سرهنگ برادر عباس خان سرتيپ پسر آقا غلامحسين بود كه ظاهرا با عباس خان خواهرزادهء ابراهيم خان سعد الدوله از مادر جدا بودند . محمد خان سرهنگ گاه به نيابت از سوى زين العابدين خان اسعد الدوله ادارهء حكومت بم و گاه نرماشير را برعهده مىگرفت . وى نياى خانوادهء نخجوان بهزادى مىباشد . ( 253 ) - منظور مراجعت اردوى اسعد الدوله از مرز بلوچستان است . ( 254 ) - يك كلمه خوانده نشد . ( 255 ) - سلطانآباد از قراء معتبر منطقهء پشت رود ريگان كه متعلق به اسعد الدوله بود . ( 256 ) - راجع به محمد خان سرهنگ به پانويس 252 مراجعه فرمائيد . مرتضى قلى خان سرهنگ پسر عباس خان سرتيپ ( يعنى برادرزادهء محمد خان سرهنگ ) و بىبى فاطمه دختر ابراهيم خان سعد الدوله بود . بىبى فاطمه از ازدواج اوّل خود با عباس خان سرتيپ كه پسر عمهاش بود ، صاحب دو پسر و يك دختر شد . پسرها يكى مصطفى قلى خان بود كه گويا به دنبال اختلافى خانوادگى در سنين نوجوانى عمّه خود را به قتل رسانيده و به سوى عتبات عاليات متوارى شده و در همان حدود در سنين جوانى درمىگذرد و پسر ديگر همين مرتضى قلى خان كه ابتدا حشمت الممالك لقب داشت و حدود سال 1320 ه . ق . لقب پدر بزرگ خود سعد الدوله را گرفت و به سعد الدولهء دوم مشهور شد . بىبى فاطمه پس از فوت عباس خان سرتيپ در 1301 به عقد ازدواج زين العابدين اسعد الدوله درآمد . بنابراين مرتضى قلى خان ناپسرى اسعد الدوله بشمار مىآيد . مرتضى قلى خان مدتى همراه با محمد خان سعد الدولهء دوم پسر ارشد زين العابدين خان و على خان اكرم السلطنه پسر ارشد ابراهيم خان ميرپنجه به صورت گروهى و اشتراكى حكومت بلوچستان را عهدهدار بود و در سنين جوانى در همانجا درگذشت . وى يكى از دخترهاى ابراهيم خان ميرپنجه را در عقد ازدواج خود داشت و خانوادهء بهزادپور از اعقاب وى هستند . ( 257 ) - يعنى فرمانفرما . ( 258 ) - نام كدخدا خوانده نشد . ( 259 ) - دربارهء اسد اللّه خان سرتيپ سيستانى كه از شخصيتهاى مؤثر و متنفذ بم و از ياران و نزديكان زين العابدين خان اسعد الدوله بود به پانويس شمارهء 7 مراجعه فرمائيد . ( 260 ) - كذا در اصل .